İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlık durumunda mahkeme yoluna gitmeden önce taraflardan biri anlaşmak için arabuluculuk faaliyetine başvurabilir. Arabuluculuk, işçi ve işverenin çalışma koşullarında, ücret, tazminat, mesai, işten çıkış işlemleri gibi çalışma hayatını ilgilendiren konularda yapılabilir. 2 nedenle arabuluculuk süreci başlatılır. Bunlar; ihtiyari arabuluculuk ve zorunlu arabuluculuktur.

• İhtiyari arabuluculuk; işçi veya işverenin anlaşmazlık konusu için zorunlu bir neden olmadan çözüme kavuşturulmak istenen konu ile ilgili mahkemeye başvurmamak için çözüm yoluna gidilmesini ifade eder;
• Zorunlu arabuluculuk ise; 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. Maddesine istinaden yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti kaynaklı uyuşmazlıklar, işe iade süreci gibi süreçler için işçinin İş Mahkemesine giderek dava açmadan önce arabulucuya başvurma şartı bulunmaktadır. Arabuluculuk sürecinde anlaşılamadığı taktirde mahkemeye giderek dava açma hakkı doğmaktadır. Zorunlu arabuluculuk kapsamında anlaşılamadığı durumda tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içerisinde işçi, özel hakeme gidebilir veya İş Mahkemesine başvuru yapabilir.

Taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlık doğmadan ve iş ilişkisi halen devam ederken düzenlenen anlaşma tutanakları geçersiz sayılır. 

Konu ile ilgili Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 24.04.2025 tarih 2025/2403 Esas, 2025/3786 sayılı Kararında; “İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; konu ihtiyari arabuluculuk başvurusunun davalı işverence yapıldığı, davacının doğum izninde olduğu, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarında davacının işten ayrılış tarihinin 11.03.2023 olarak düzenlendiği ancak işten ayrılış bildirgesinin, ihtiyari arabuluculuk tarihi olan 13.03.2023 tarihinde SGK’ya bildirildiği, taraflar arasında 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (6325 sayılı Kanun) 18/5 hükmü kapsamında bir anlaşmanın varlığından söz edebilmek için öncelikle bir uyuşmazlığın ortaya çıkmış olması ve bundan sonra arabulucuya başvurulmuş olması gerektiği ancak taraflar arasında uyuşmazlık doğmadan davalı işverence ihtiyari arabuluculuğa başvurulduğu, dinlenen tanıkların da bu hususları doğruladığı, davacının iradesinin fesada uğratıldığı, bu nedenle taraflar arasındaki davaya konu ihtiyari arabuluculuk görüşmesi ile sonrasında düzenlenen tutanağın yasal şartları haiz olmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı ortadan kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.” Şeklinde karar verdiği görülmektedir.

Görüleceği üzere Yargıtay’a göre, taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlık doğmadan ve iş ilişkisi devam ederken arabuluculuk görüşmesi sonucu düzenlenen anlaşma tutanakları geçersiz sayılmıştır. İşten ayrılış bildirgesinin SGK’ya verilmesi, iş sözleşmesinin sona erdiğini hukuken somutlaştıran resmi bir işlemdir. Bildirge verme tarihinden önce yapılan anlaşma, iş ilişkisinin fiili ve hukuki durumu hakkında tereddüt yaratır. Arabuluculuk süreci, taraflar arasında mevcut ve somut bir uyuşmazlığı çözmeye yönelik olmalıdır. İşten çıkış bildirgesinin SGK’ya sunulması, arabuluculuk görüşmesinin hukuki zemininin oluştuğu anlamına gelmekte ve bu tarihten önce düzenlenen arabuluculuk anlaşmaları geçersizlik riski oluşturmaktadır.