İşyerinde çalışan sayısına bağlı olarak işverenin kreş açma yükümlülüğü bulunmaktadır. İşverenin kreş açma yükümlülüğü, “Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik” hükümlerinde düzenlenmiştir.

Söz konusu yönetmelik uyarınca;

• Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odasının kurulması zorunludur.
• Aynı zamanda, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir kreşin kurulması zorunludur.
• Eğer kreş, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür. İşverenler bu şekilde kreş açarak bu yükümlülüğünü yerine getirebilecekleri gibi, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler.
• Kreş açma yükümlülüğünün belirlenmesinde, işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınır.
• Kadın çalışan sayısının hesabında, erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dikkate alınır.
• 150 kadın çalışanın hesabında, medeni duruma bakılmaz. Bir başka deyişle işletmede 150’den fazla kadın çalışan varsa hepsinin evli ve çocuğunun olması gerekmez.
• İşverenler kreş açma yükümlülüğünü, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler.
• Birden fazla işletme ortaklaşa kreş açabilir.
• Kreşleri bina, kuruluş, döşeme, araç, gereç, taşıt, beslenme gibi giderlerinin tamamı işverenlerce karşılanır.
• İşverenler, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerinde açtıkları kreş ile ilgili bilgi ve belgeleri, açılma tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde bir rapor halinde Millî Eğitim Bakanlığı ile bağlı oldukları Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne gönderirler.
• Kreşlerin özellikleri, çalışacak personelin taşıması gereken şartlar ile çocuklara verilecek beslenme, sağlık ve eğitim hizmetlerinin içeriği de aynı yönetmeliğin ilgili maddeleri ile hüküm altına alınmıştır.

İşletmenin yukarıda belirtilen kreş açma zorunluluğunu yerine getirmemesi durumunda 2026 yılı için tespit tarihinden itibaren aylık olarak uygulanacak idari para cezası tutarları aşağıda gösterilmiştir:

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 14.11.2016 tarih 2015/5175 Esas, 2016/19971 sayılı kararı uyarınca, kreş açma zorunluluğu yerine getirilmemesi durumunda ise işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkı bulunmaktadır.

Konunun Vergi ve Sigorta Primi Yönü ile Değerlendirilmesi:

21.03.2018 tarihli ve 7103 sayılı Kanunun 4. maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun gelir vergisinden istisna edilen ücretleri düzenleyen 23. maddesinin birinci fıkrasının 16 numaralı bendi ile genişletilmiştir. Buna göre, daha önce sadece 150’den fazla işçi çalıştırdığı için kreş yardımında bulunulan işverenlere sağlanan vergi istisnasının kapsamında sayı sınırlaması kaldırılarak tüm işverenlere, vergi istisnasına konu tutar ise brüt asgari ücretin %15’inden %50’sine çıkarılmıştır.

11.06.2018 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 303 Seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile işverenlerce kadın çalışan adına kreş ve gündüz bakımevi işleten mükelleflere yapılan ödemelerin aylık yapılması halinde veya belli bir dönem için toplu olarak yapılması durumunda, her bir aya isabet eden tutar, ilgili ay ücret matrahı ile ilişkilendirilerek istisna uygulanacak, işveren tarafından ödenen tutar da dahil olmak üzere, kreş ve gündüz bakımevi hizmeti karşılığı olarak faturanın kadın çalışan adına düzenlenmesi, sağlanan menfaat ve yapılan ödemelere ilişkin bu tutarların da asıl ücret ile birlikte ücret bordrosunda gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Konu ile ilgili Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü ise 12.10.2018 tarih 13565450 sayılı genel yazısı ile kreş ve gündüz bakımevi hizmeti alan çalışanların her bir çocuğu için işveren tarafından kreş ve gündüz bakımevi hizmetini veren gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerine yapılan ödemelerin, sigortalıya doğrudan yapılan bir ödeme olmadığından prime esas kazanç kapsamında değerlendirilmeyeceği belirtilmiştir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, işveren tarafından çalışanlarına yapılacak kreş yardımı yapılırken dikkat edilmesi hususlar;

• Yapılan kreş yardımı tutarının doğrudan hizmet satın alınan kreş veya gündüz bakımevine yapılması,
• Yapılan kreş yardımı tutarının çalışanın ücret bordrosunda gösterilmesi,
• Kreş yardımının personele nakdi olarak yapılmaması gerekmektedir.

Vergi muafiyeti yönünden;

Kadın çalışan için, çalışan sayısına bakılmaksızın aylık brüt asgari ücreti ücretin 50’sine kadar olan tutar ile (2026 yılı için bu rakam 16.515 TL’dir) gelir vergisinden muaf tutulacaktır. Sağlanan menfaatin asgari ücretin aylık brüt tutarının %50’ini aşması halinde, aşan kısım ücret olarak vergilendirilecektir.

Kreş ve gündüz bakımevi hizmetinin işverenlerce iş yerinde verilmesi halinde, bu hizmetten faydalanan kadın çalışan için sağlanan menfaatin tamamı gelir vergisinden istisna olacaktır. Söz konusu hizmetin, işverenin kendisine ait veya kiralamış olduğu diğer yerlerde verilmesi istisna uygulamasına engel teşkil etmeyecektir.

İşverenlerce, kadın çalışan adına doğrudan kreş ve gündüz bakımevi işleten mükelleflere yapılan ödemelerin belli bir dönem için toplu olarak yapılması durumunda, her bir aya isabet eden tutar, ilgili ay ücret matrahı ile ilişkilendirilerek istisna uygulanacaktır.

Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince, işveren tarafından ödenen tutar da dahil olmak üzere, kreş ve gündüz bakımevi hizmeti karşılığı olarak faturanın çalışan adına düzenlenmesi gerekmekte olup, işverenlerin bu kapsamda yaptığı ödemelere ilişkin belgeleri 213 sayılı Kanunda öngörülen süre boyunca saklamaları zorunludur.

Kadın çalışana sağlanan menfaatin, ilgili Kanunlar, toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmelerine dayanarak ödenen asıl ücrete ilave olarak sağlanması şarttır.

Sigorta muafiyeti yönünden;

Erkek ve kadın çalışan ayrımı olmaksızın ve tutarı ne olursa olsun işveren tarafından yapılan kreş yardımında sigorta primi kesintisi yapılmayacaktır.

Örnek 1: İşyerinde kreş hizmeti vermeyen X işyeri aldığı kreş hizmeti işletmesine, kreş yardımı olarak bireysel iş sözleşmesine istinaden 2026 yılı Ocak ayında aylık 20.000 TL ödemektedir.

Asıl ücretine ilave olarak Bayan (A) için kreş yardımı kapsamında yapılan aylık 20.000 TL’lik ödemenin, 2026 yılı brüt asgari ücret tutarının %50’si olan (33.030/2) 16.515 TL’lik kısmı gelir vergisinden istisna edilecektir. İstisnayı aşan tutar olan (20.000 – 16.515 =) 3.485 TL ücret olarak vergiye tabi tutulurken sigorta primine tabi tutulmayacaktır.

Örnek 2: X işyeri, çalıştırdığı sigortalılarına işyerinde kreş hizmeti vermektedir. İşyerinde 30 sigortalı çalışmakta olup, bu sigortalılardan 20’si kreş hizmetinden yararlanmaktadır. Kreş hizmetinden yararlanan sigortalının 15’i kadın, 5’i erkektir. Bu durumda kreş hizmetinden yararlanan 15 kadın sigortalı için sağlanan menfaatin tamamı vergi ve sigorta prim istisnası kapsamında olacak, 5 erkek sigortalı yönünden ise vergi mevzuatı yönünden kreş yardımı vergiye tabi olacak, sigorta primine ise tabi tutulmayacaktır.